สีหมวกเซฟตี้ แต่ละสีหมายถึงอะไร ใครเป็นคนใส่บ้าง รหัสลับความปลอดภัยที่ต้องรู้

ในพื้นที่ก่อสร้างหรือโรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ ความปลอดภัยคือหัวใจสำคัญของการทำงาน อุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคล (PPE) จึงเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้ โดยเฉพาะหมวกนิรภัยหรือที่เรียกกันติดปากว่า หมวกเซฟตี้ ซึ่งมีคุณสมบัติในการป้องกันแรงกระแทกและการเจาะทะลุเพื่อปกป้องศีรษะของผู้สวมใส่

แต่นอนจากนั้น หมวกเหล่านี้ยังทำหน้าที่เป็นเครื่องมือสื่อสารทางสายตาที่มีประสิทธิภาพสูงสุดในไซต์ก่อสร้างอย่างที่เรามักเห็นหมวกเซฟตี้หลากหลายสีสันในไซต์งานก่อสร้าง เพื่อช่วยจัดระเบียบโครงสร้างการบริหารงานและการจัดการความปลอดภัย ความเข้าใจในรหัสสีเหล่านี้จะช่วยให้ผู้ที่อยู่ในพื้นที่สามารถระบุตำแหน่ง หน้าที่ความรับผิดชอบ และระดับการตัดสินใจของบุคคลนั้น ๆ ได้ทันที

บทความนี้ SGB จะพาคุณไปเจาะลึกความหมายของ สีหมวกเซฟตี้ แต่ละเฉดสีของหมวกเซฟตี้แต่ละแบบว่ามีความหมายอย่างไรและใครคือผู้ที่สวมใส่ตามมาตรฐานสากลและมาตรฐานที่นิยมใช้ในประเทศไทย

สีหมวกเซฟตี้ คือสิ่งที่บอกอะไร?

สีหมวกเซฟตี้ คือ รหัสสีที่ใช้ระบุตำแหน่งและหน้าที่ของบุคคลในไซต์งาน เพื่อให้รู้ได้ทันทีว่าใครรับผิดชอบส่วนไหนและมีอำนาจตัดสินใจระดับใด ช่วยให้ผู้ควบคุมงาน ผู้ปฏิบัติงาน และเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยรู้ได้ทันทีว่าใครเป็นใคร และควรสั่งการหรือขอความช่วยเหลือจากใคร

โดยหลักการแล้ว สีหมวกเซฟตี้ จะทำหน้าที่บอก 3 สิ่งสำคัญ ได้แก่

• บอกตำแหน่งและอำนาจหน้าที่ การแบ่งสีช่วยให้ลูกน้องหาหัวหน้าเจอ และช่วยให้บุคคลภายนอกรู้ว่าใครคือผู้มีอำนาจตัดสินใจสูงสุดในขณะนั้น เช่น เมื่อเกิดปัญหาหน้างาน คนงานทั่วไปจะมองหาหมวกสีขาวเพื่อขอคำสั่งแก้ไข การแยกแยะนี้ช่วยลดความสับสนในการสั่งการ ซึ่งเป็นเรื่องคอขาดบาดตายในงานวิศวกรรม
• บอกทักษะและความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน งานก่อสร้างประกอบด้วยช่างหลายแขนง ทั้งช่างไฟ ช่างเชื่อม ช่างประปา หรือคนขับเครน การใช้สีหมวกที่แตกต่างกันช่วยให้โฟร์แมนเรียกใช้คนได้ถูกกับงาน เช่น หากต้องการตัดกระแสไฟด่วน ต้องมองหาหมวกสีน้ำเงิน หรือหากต้องการคนให้สัญญาณเครน ต้องมองหาหมวกสีส้ม เป็นต้น
• การรักษาความปลอดภัยและการตรวจสอบ เจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยหน้าโครงการจะใช้สีหมวกในการคัดกรองการเข้า-ออกพื้นที่ สีหมวกจะบอกได้ว่าบุคคลนั้นได้รับอนุญาตให้เข้าโซนไหนได้บ้าง หรือเป็นเพียงผู้มาติดต่อเยี่ยมชมที่ห้ามเดินเพ่นพ่านโดยไม่มีคนคุม

แม้ว่าจะไม่มีกฎหมายบังคับตายตัวในระดับสากลว่าสีไหนต้องเป็นตำแหน่งอะไร 100% แต่ในวงการก่อสร้างและอุตสาหกรรมของไทยและต่างประเทศ ก็มีธรรมเนียมปฏิบัติที่ยึดถือกันมาอย่างยาวนานจนกลายเป็นมาตรฐานกลาย ๆ ที่ทุกคนเข้าใจตรงกัน การเรียนรู้ความหมายเหล่านี้จึงจำเป็นสำหรับทุกคนที่ต้องเกี่ยวข้องกับงานภาคสนาม

หมวกเซฟตี้สีขาว หมายถึงอะไร?

หมวกเซฟตี้สีขาว คือ สีของหมวกเซฟตี้ที่หลายคนน่าจะคุ้นเคยมากที่สุด และมักจะเป็นภาพจำแรกเมื่อนึกถึงวิศวกรหรือหัวหน้างานในละครหรือข่าว จากการที่สีขาวมีความหมายในเชิงสัญลักษณ์ถึงความเป็นระเบียบและการเป็นผู้บริหารจัดการ

หมวกเซฟตี้สีขาว หมายถึง ผู้ที่มีตำแหน่งระดับบริหาร หัวหน้างาน วิศวกร และสถาปนิก

กลุ่มคนที่สวมใส่หมวกสีนี้คือผู้ที่มีอำนาจตัดสินใจสูงสุดในไซต์งาน หรือเป็นผู้เชี่ยวชาญระดับสูงที่ทำหน้าที่วางแผนและควบคุมการผลิต สาเหตุที่ใช้สีขาวเนื่องจากเป็นสีที่สะท้อนความร้อนได้ดีที่สุด เหมาะกับผู้ที่ต้องเดินตรวจงานรอบ ๆ บริเวณ และยังเป็นสีที่มองเห็นคราบสกปรกได้ง่าย ซึ่งโดยนัยแล้ว ตำแหน่งเหล่านี้มักจะไม่ได้ลงมือปฏิบัติงานแบกหามหรือคลุกฝุ่นโดยตรงเหมือนแรงงานทั่วไป แต่จะเน้นการดูภาพรวม อ่านแบบ และสั่งการ

บุคคลที่สวมหมวกเซฟตี้สีขาว ได้แก่

• วิศวกร ไม่ว่าจะเป็นวิศวกรโยธา วิศวกรไฟฟ้า หรือวิศวกรเครื่องกล ที่ทำหน้าที่ควบคุมหลักตามหลักวิชาการ
• สถาปนิก ผู้ออกแบบที่ต้องเข้ามาตรวจดูความเรียบร้อยและความถูกต้องของงานสถาปัตยกรรมให้ตรงตามแบบ
• ผู้จัดการโครงการ ผู้บริหารสูงสุดของโครงการนั้น ๆ
• ผู้ควบคุมงานหรือหัวหน้างาน ในบางไซต์งาน โฟร์แมนอาวุโสจะสวมหมวกสีขาวเพื่อแสดงสถานะที่สูงกว่าคนงานทั่วไป แต่ในบางที่อาจให้โฟร์แมนสวมสีอื่นเพื่อแยกกับวิศวกรให้ชัดเจน
• ผู้เยี่ยมชมระดับวีไอพี หากเจ้าของโครงการหรือแขกผู้ใหญ่มาเยี่ยมชมไซต์งาน มักจะได้รับหมวกสีขาวสวมใส่เพื่อให้เกียรติและเพื่อให้พนักงานทุกคนสังเกตเห็นได้ง่ายว่าเป็นบุคคลสำคัญ

ข้อสังเกตเพิ่มเติมคือ ในไซต์งานขนาดใหญ่ที่มีความเข้มงวดเรื่องความปลอดภัยสูง ผู้สวมหมวกสีขาวมักจะเป็นผู้ถือกุญแจสำคัญของความสำเร็จในงาน และเป็นผู้ที่ต้องรับผิดชอบหากเกิดความผิดพลาดในการก่อสร้าง ดังนั้นเมื่อเห็นหมวกสีขาวเดินเข้ามาในพื้นที่ปฏิบัติงาน พนักงานมักจะมีความตื่นตัวและระมัดระวังการทำงานเป็นพิเศษ

หมวกเซฟตี้สีเหลือง หมายถึงอะไร?

หากสีขาวคือมันสมอง สีเหลืองก็คือกำลังแขนขาที่ขับเคลื่อนให้งานสำเร็จลุล่วง หากคุณมองเข้าไปในพื้นที่ก่อสร้าง สีที่คุณจะเห็นมากที่สุดคือสีเหลือง

หมวกเซฟตี้สีเหลือง หมายถึง พนักงานปฏิบัติการทั่วไป แรงงาน หรือผู้ใช้งานเครื่องจักรหนัก

สีเหลืองเป็นสีที่มีความโดดเด่นสะดุดตารองลงมาจากสีส้ม การเลือกใช้สีเหลืองสำหรับแรงงานทั่วไปมีเหตุผลด้านความปลอดภัยเป็นหลัก เนื่องจากคนงานเหล่านี้เป็นกลุ่มที่มีจำนวนมากที่สุดและกระจายตัวอยู่ทั่วทุกจุดของพื้นที่ก่อสร้าง ตั้งแต่ชั้นใต้ดินไปจนถึงยอดตึก การที่คนขับรถบรรทุก คนขับเครน หรือเพื่อนร่วมงานสามารถมองเห็นตำแหน่งของคนงานได้ชัดเจนผ่านสีเหลือง จะช่วยลดอุบัติเหตุจากการถูกเฉี่ยวชนหรือของตกใส่ได้มาก

กลุ่มคนที่สวมหมวกเซฟตี้สีเหลือง ครอบคลุมถึง

• กรรมกรก่อสร้าง ผู้ทำหน้าที่ขนย้ายวัสดุ ผสมปูน ก่ออิฐ ฉาบปูน
• พนักงานขับรถ คนขับรถบรรทุกดิน รถโม่ปูน หรือรถขนส่งวัสดุภายในไซต์
• ช่างทั่วไป ช่างที่ไม่ได้ระบุความเชี่ยวชาญเฉพาะทางที่ต้องแยกสี
• ผู้ปฏิบัติงานเครื่องจักรหนัก ในบางหน่วยงาน คนขับรถแม็คโครหรือรถเกรดอาจสวมสีเหลืองเช่นกัน

บทบาทของผู้สวมหมวกสีเหลืองมีความสำคัญมาก งานก่อสร้างไม่สามารถเดินหน้าได้หากขาดกำลังพลเหล่านี้ การสวมหมวกนิรภัยสำหรับพวกเขาจึงไม่ใช่แค่เรื่องกฎระเบียบ แต่เป็นเรื่องของชีวิต เพราะพวกเขาคือกลุ่มที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุสูงสุดจากการปฏิบัติงานจริงหน้างานตลอดทั้งวัน

หมวกเซฟตี้สีเขียว หมายถึงอะไร?

สีเขียวเป็นสีสากลที่สื่อถึงความปลอดภัย ธรรมชาติ หรือ ความใหม่ ในบริบทของงานก่อสร้าง ความหมายของหมวกสีเขียวสามารถตีความได้สองทางหลัก ขึ้นอยู่กับกฎระเบียบของแต่ละบริษัท แต่ส่วนใหญ่มักจะไปในทิศทางเดียวกัน

หมวกเซฟตี้สีเขียว หมายถึง เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน (จป.) หรือ พนักงานใหม่

กรณีที่พบได้บ่อยที่สุดในปัจจุบันคือ การใช้หมวกสีเขียวสำหรับ เจ้าหน้าที่ความปลอดภัย หรือ จป. บุคคลกลุ่มนี้มีหน้าที่ตรวจสอบความปลอดภัย ประเมินความเสี่ยง และดูแลให้ทุกคนปฏิบัติตามกฎระเบียบ สีเขียวที่สวมใส่จะช่วยให้พนักงานคนอื่น ๆ มองหาพวกเขาได้ง่ายเมื่อต้องการรายงานจุดเสี่ยงหรือเมื่อเกิดอุบัติเหตุ และในทางกลับกัน เมื่อพนักงานเห็นหมวกเขียวเดินมา ก็จะเป็นการเตือนให้ตรวจเช็คความเรียบร้อยของตนเองทันที

อย่างไรก็ตาม ในบางองค์กร หรือบางตำราเก่าแก่ หมวกสีเขียวอาจถูกใช้สำหรับ พนักงานใหม่ หรือเด็กฝึกงาน เพื่อเป็นการบ่งบอกให้พนักงานเก่ารู้ว่า “คนนี้ยังใหม่ ยังไม่รู้งานดีพอ” เพื่อที่รุ่นพี่จะได้ช่วยดูแล ระมัดระวังเป็นพิเศษ และไม่ปล่อยให้ทำงานเสี่ยงโดยลำพัง การระบุตัวพนักงานใหม่ด้วยสีหมวกเป็นกุศโลบายที่ดีมากในการป้องกันอุบัติเหตุ เพราะสถิติชี้ว่าอุบัติเหตุร้ายแรงมักเกิดกับพนักงานที่เพิ่งเริ่มงานในช่วงแรก

ดังนั้น หากคุณเห็นคนใส่หมวกสีเขียว ต้องดูบริบทการทำงานประกอบด้วย ถ้าเขาเดินถือคลิปบอร์ด ตรวจเช็คถังดับเพลิง หรืออบรมคนงาน เขาคือเจ้าหน้าที่ความปลอดภัย แต่ถ้าเขาดูเก้ ๆ กัง ๆ และมีคนคอยสอนงานประกบอยู่ เขาอาจจะเป็นพนักงานใหม่

หมวกเซฟตี้สีส้ม หมายถึงอะไร?

สีส้มเป็นสีแห่งการแจ้งเตือนและการระวังภัยขั้นสูง ในทางจิตวิทยาและมาตรฐานความปลอดภัย สื่อถึงสิ่งที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

หมวกเซฟตี้สีส้ม หมายถึง ผู้ให้สัญญาณเครน หรือ ผู้ที่ทำงานเกี่ยวข้องกับเครื่องจักรยกของ

กลุ่มนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งในงานก่อสร้างอาคารสูงหรือโรงงานที่มีการเคลื่อนย้ายเครื่องจักรหนัก หน้าที่หลักของผู้สวมหมวกสีส้มคือการเป็นตา ให้กับคนขับเครน คนขับเครนที่อยู่บนหอสูงมักจะมองเห็นจุดยกของข้างล่างได้ไม่ชัดเจน ต้องอาศัยสัญญาณมือหรือวิทยุจากผู้ให้สัญญาณข้างล่าง

คนที่ใส่หมวกสีส้มจะต้องโดดเด่นที่สุดในพื้นที่ เพื่อให้คนขับเครนมองเห็นได้ชัดเจนจากระยะไกลและจากมุมสูง การใช้สีส้มจึงตอบโจทย์นี้ได้ดีที่สุด

นอกจากผู้ให้สัญญาณเครนแล้ว หมวกสีส้มยังอาจหมายรวมถึง

• พนักงานโบกรถหรือจัดการจราจร ในไซต์งานที่มีรถเข้าออกพลุกพล่าน
• เจ้าหน้าที่ตรวจสอบการยก ผู้ควบคุมแผนการยกของหนักทั้งหมด

ความปลอดภัยของทีมงานทั้งหมดขึ้นอยู่กับผู้สวมหมวกสีส้ม หากพวกเขาส่งสัญญาณพลาด หรือคนขับเครนมองไม่เห็นเขา อุบัติเหตุร้ายแรงก็อาจเกิดขึ้นได้ทันที

หมวกเซฟตี้สีน้ำเงิน หมายถึงอะไร?

เมื่อพูดถึงงานระบบ งานเทคนิคที่ต้องใช้ทักษะฝีมือเฉพาะทาง เรามักจะนึกถึงสีโทนเย็นอย่างสีน้ำเงิน

หมวกเซฟตี้สีน้ำเงิน หมายถึง ช่างเทคนิค ช่างไฟฟ้า ช่างประปา หรือช่างไม้

ผู้ที่สวมหมวกสีนี้คือกลุ่ม Skilled Labor หรือแรงงานฝีมือที่มีความรู้เฉพาะด้านที่ต้องผ่านการฝึกอบรมหรือมีใบรับรองวิชาชีพ การแยกสีหมวกเป็นสีน้ำเงินช่วยให้วิศวกรงานระบบสามารถแยกทีมงานของตนออกจากทีมงานก่อสร้างโครงสร้างได้ง่ายขึ้น

ตัวอย่างงานของทีมหมวกสีน้ำเงิน

• ช่างไฟฟ้า เดินสายไฟ ติดตั้งตู้ควบคุม ดูแลระบบแสงสว่าง
• ช่างประปาและสุขาภิบาล เดินท่อประปา ติดตั้งปั๊มน้ำ
• ช่างแอร์ ติดตั้งระบบปรับอากาศและระบายอากาศ
• ช่างซ่อมบำรุง ดูแลรักษาเครื่องจักรต่าง ๆ

ในไซต์งานที่อยู่ในช่วงงานตกแต่งหรืองานระบบ เราจะเห็นหมวกสีน้ำเงินจำนวนมากเข้ามาปฏิบัติงาน การรู้ว่าสีน้ำเงินคือช่างไฟ มีประโยชน์มากในกรณีฉุกเฉิน เช่น หากเกิดไฟรั่ว หรือต้องการตัดไฟจุดใดจุดหนึ่ง การตะโกนเรียกคนใส่หมวกสีน้ำเงินจะได้รับการแก้ไขที่ตรงจุดและรวดเร็วกว่าการเรียกคนใส่หมวกสีเหลือง

หมวกเซฟตี้สีฟ้า หมายถึงอะไร?

มีความคล้ายคลึงและคาบเกี่ยวกับสีน้ำเงินค่อนข้างมาก บางไซต์งานอาจใช้ปนกัน แต่ในโครงการขนาดใหญ่ที่มีการจัดการซับซ้อน จะมีการแยกสีฟ้าอ่อนออกมาจากสีน้ำเงินเข้ม

หมวกเซฟตี้สีฟ้า หมายถึง ช่างเฉพาะทางในสาขาที่แยกย่อยออกมา ในหลายกรณีหมวกสีฟ้ามักถูกใช้เพื่อระบุกลุ่มช่างประปา เพื่อแยกออกจากช่างไฟฟ้าที่ใส่สีน้ำเงินเข้ม เพื่อความชัดเจนในการสั่งงานระบบน้ำและไฟที่ไม่ควรปะปนกัน

นอกจากนี้ อีกความหมายหนึ่งที่พบได้บ่อยในบางองค์กรคือ การใช้หมวกสีฟ้าสำหรับ นักศึกษาฝึกงาน เพื่อแยกออกจากพนักงานประจำและพนักงานใหม่ (สีเขียว) การระบุตัวนักศึกษาฝึกงานมีความสำคัญในแง่ของการดูแล เพราะน้อง ๆ อาจจะยังขาดประสบการณ์หน้างานจริง และอาจไม่คุ้นเคยกับอันตรายรอบตัว จึงต้องได้รับการดูแลจากพี่เลี้ยงอย่างใกล้ชิด

หมวกเซฟตี้สีแดง หมายถึงอะไร?

สีแดงเป็นสีสากลของ “อันตราย” ความหมายของหมวกสีนี้จึงตรงไปตรงมาและมีความสำคัญระดับวิกฤต

หมวกเซฟตี้สีแดง หมายถึง เจ้าหน้าที่ดับเพลิง ช่างเชื่อม ผู้ที่ทำงานเกี่ยวกับความร้อน หรือ ทีมกู้ภัย

นอกจากนี้ ในบางกรณีเราอาจจะพบเจ้าหน้าที่ความปลอดภัย (จป.) ในบางบริษัทที่เลือกใช้สีแดงแทนสีเขียว

จะเห็นว่าการเข้าใจความหมายของ สีหมวกเซฟตี้ หมายถึง การเข้าใจระบบภาษาที่ใช้สื่อสารกันด้วยสายตาในสนามปฏิบัติงาน มันช่วยให้การทำงานลื่นไหล ลดความสับสน และที่สำคัญที่สุดคือช่วยชีวิตคนได้ในเวลาคับขัน อย่างไรก็ตามก่อนเริ่มงานในพื้นที่ใด ๆ ควรสังเกตป้ายประชาสัมพันธ์หรือสอบถามเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยของสถานที่นั้น ๆ เสมอ เพราะบางบริษัทอาจมีการกำหนดรหัสสีที่เป็นมาตรฐานเฉพาะของตนเอง แต่ไม่ว่าจะสีอะไร สิ่งที่สำคัญที่สุดคือต้องสวมใส่หมวกเซฟตี้ตลอดเวลาที่อยู่ในพื้นที่ปฏิบัติงาน และหมวกใบนั้นต้องได้มาตรฐานรับรองคุณภาพ (เช่น มอก.) เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของตัวคุณเอง